Ps. Aug. reg. 1, 50 - 1, 59
15020Exit genus commune in ‘or’, ut ‘maior’, ‘memor’. Sed
‘memoris’ alia regula est: non admittit genus neutrum in ‘us’, quomodo
‘maior’ admittit in neutro ‘maius’: nom. ‘hic’ et ‘haec memor’,
gen. ‘huius memoris’, dat. ‘huic memori’, acc. ‘hunc’ et ‘hanc
memorem’, voc. ‘o memor’, abl. ‘ab hoc’ et ‘ab hac memori’ et
25plur. nom. ‘hi’ et ‘hae memores’, gen. ‘horum’ et ‘harum memorum’,
dat. ‘his memoribus’, acc. ‘hos’ et ‘has memores’, voc. ‘o memores’,
abl. ‘ab his memoribus’. Admittit et neutrum, sed [non] in
regulam generis omnis, ut ‘hoc memor’, unde et Virgilius
‘tum siquod non aequo foedere amantes
curae numen habet, iustumque memorque precatur’.
Pluralem non admittit, inde non est generis omnis: neque enim
dicimus | ‘memora’ vel ‘memoria numina’. Similiter declinabis
5‘auctorem’: ‘hic et haec auctor’, ut ait Iuno
‘auctor ego audendi’,
‘hi et hae auctores’.
51De genere omni. Exit genus omne in ‘ax’, ‘ex’, ‘ix’, ‘ox’,
‘ux’, ‘ans’, ‘ens’, ‘ons’, ‘ar’, ‘ers’, ‘ors’, ‘us’, ‘es’, ‘am’.
5210In ‘ax’, ‹ut ‘pertinax’›: nom. ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc pertinax’,
gen. ‘huius pertinacis’, dat. ‘huic pertinaci’, acc. ‘hunc’ et
‘hanc pertinacem’ et ‘hoc pertinax’, voc. ‘o pertinax’, abl. ‘ab hoc’
et ‘ab hac’ et ‘ab hoc pertinaci’ et plur. nom. ‘hi’ et ‘hae pertinaces’
et ‘haec pertinacia’, gen. ‘horum’ et ‘harum’ et ‘horum pertinacium’,
15dat. ‘his pertinacibus’, acc. ‘hos’ et ‘has pertinaces’ et
‘haec pertinacia’, voc. ‘o pertinaces’ et ‘o pertinacia’, abl. ‘ab his
pertinacibus’. Ad hanc formulam declinantur ‘efficax’, ‘tenax’,
‘pervicax’, ‘dicax’, ‘sequax’, ‘rapax’, ‘mordax’, ‘capax’, ‘furax’,
‘emax’, ‘fallax’, ‘mendax’, ‘nugax’, ‘vivax’ et talia. Haec omnia
20ablativum singularem in ‘i’ mittunt.
53Exit item genus omne in ‘ex’ secundum ordinem regularum
supra ordinatarum, ut ‘simplex’: nom. ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc
simplex’, gen. ‘huius simplicis’, dat. ‘huic simplici’, acc. ‘hunc’ et
‘hanc simplicem’ et ‘hoc simplex’, voc. ‘o simplex’, abl. ‘ab hoc’
et ‘ab hac’ et ‘ab hoc simplici’ et plur. nom. ‘hi’ et ‘hae simplices’
et ‘haec simplicia’, gen. ‘horum’ et ‘harum’ et ‘horum simplicium’,
dat. ‘his simplicibus’, acc. ‘hos’ et ‘has simplices’ et ‘haec
simplicia’, voc. ‘o simplices’ et ‘o simplicia’, abl. ‘ab his simplicibus’.
5Ad hanc formam declinatur ‘duplex’, ‘triplex’, ‘quadruplex’,
‘quinquiplex’, ‘sexiplex’; ‘septuplex’ exclusum est, quia
aphonum est: ‘septemplex’ Latinum est, quod declinatur ut superiora.
54Ex regula ‘ix’ ‘felix’, quod sic declinatur: nom. ‘hic’ et
10‘haec’ et ‘hoc felix’, gen. ‘huius felicis’, dat. ‘huic felici’, acc. ‘hunc’
et ‘hanc felicem’ et ‘hoc felix’, voc. ‘o felix’, abl. ‘ab hoc’ et ‘ab
hac’ et ‘ab hoc felici’ (a sono generis neutri; a propriis nominibus
in ‘e’ exit, ‘ab hoc Felice’, et generis est masculini) et plur.
nom. ‘hi’ et ‘hae felices’ et ‘haec felicia’, gen. ‘horum’ et ‘harum’
15et ‘horum felicium’, dat. ‘his felicibus’, acc. ‘hos’ et ‘has felices’ et
‘haec felicia’, voc. ‘o felices’ et ‘o felicia’, abl. ‘ab his felicibus’. Ad
hanc regulam declinatur ‘pernix’ (quod significat ‘velocem’).
55Ex regula ‘ox’, ut ‘ferox’; declinatur sic: nom. ‘hic’ et
‘haec’ et ‘hoc ferox’, gen. ‘huius ferocis’, dat. ‘huic feroci’, acc.
20‘hunc’ et ‘hanc ferocem’ et ‘hoc ferox’, voc. ‘o ferox’, abl. ‘ab hoc’
et ‘ab hac’ et ‘ab hoc feroci’ (ex sono generis masculini et feminini
‘ab hoc Feroce’) et plur. nom. ‘hi’ et ‘hae feroces’ et ‘haec
ferocia’, gen. ‘horum’ et ‘harum’ et ‘horum ferocium’, dat. ‘his
ferocibus’, acc. ‘hos’ et ‘has feroces’ et ‘haec ferocia’, voc. ‘o feroces’
25et ‘o ferocia’, abl. ‘ab his ferocibus’. Ad hanc formam declinatur
‘atrox’, ‘velox’.
56Ex regula ‘ux’ unum nomen est, ut ‘trux’ (id est ‘asper’):
nom. ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc trux’, gen. ‘huius trucis’, dat. ‘huic
truci’, acc. ‘hunc’ et ‘hanc trucem’ et ‘hoc trux’, voc. ‘o trux’, abl.
‘ab hoc’ et ‘ab hac’ et ‘ab hoc truci’ (a sono generis neutri) et
5plur. nom. ‘hi’ et ‘hae truces’ et ‘haec trucia’, gen. ‘horum’ et
‘harum’ et ‘horum trucium’ (a sono generis neutri), dat. ‘his trucibus’,
acc. ‘hos’ et ‘has truces’ et ‘haec trucia’, voc. ‘o truces’ et ‘o
trucia’, abl. ‘ab his trucibus’.
57Ex regula ‘ans’, ut ‘praestans’: nom. ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc
10praestans’, gen. ‘huius praestantis’, dat. ‘huic praestanti’, acc.
‘hunc’ et ‘hanc praestantem’ et ‘hoc praestans’, voc. ‘o praestans’,
abl. ‘ab hoc’ et ‘ab hac’ et ‘ab hoc praestanti’ (ex sono generis
neutri) et plur. nom. ‘hi’ et ‘hae praestantes’ et ‘haec praestantia’,
gen. ‘horum’ et ‘harum’ et ‘horum praestantium’ (a sono
15generis neutri), dat. ‘his praestantibus’, acc. ‘hos’ et ‘has praestantes’
et ‘haec praestantia’, voc. ‘o praestantes’ et ‘o praestantia’,
abl. ‘ab his praestantibus’. Ad hanc formam declinatur
‘amans’, ‘clamans’, ‘cantans’, ‘luctans’, ‘constans’, ‘prostans’, ‘reg
nans’, ‘pugnans’, | ‘mirans’, ‘minans’, ‘miserans’, ‘aestuans’, ‘versans’
20et talia.
58Ex regula ‘ens’, ut ‘amens’: nom. ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc
amens’, gen. ‘huius amentis’, dat. ‘huic amenti’, acc. ‘hunc’ et
‘hanc amentem’ et ‘hoc amens’, voc. ‘o amens’, abl. ‘ab hoc’ et
‘ab hac’ et ‘ab hoc amenti’ (a sono generis neutri similiter ut
25superius) et plur. nom. ‘hi’ et ‘hae amentes’ et ‘haec amentia’,
gen. ‘horum’ et ‘harum’ et ‘horum amentium’ (a sono generis
neutri), dat. ‘his amentibus’, acc. ‘hos’ et ‘has amentes’ et ‘haec
amentia’, voc. ‘o amentes’ et ‘o amentia’, abl. ‘ab his amentibus’.
Ad hanc formulam declinatur ‘vehemens’, ‘potens’, ‘impotens’,
‘praepotens’, ‘prudens’, ‘imprudens’, ‘pudens’, ‘impudens’, ‘frequens’,
‘infrequens’, ‘sedens’, ‘haerens’, ‘moriens’, ‘merens’, ‘tenens’,
‘egens’, ‘ferens’, ‘cedens’, ‘sequens’, ‘sapiens’, ‘insipiens’,
‘desipiens’ et talia.
595Ex regula ‘ons’, ut ‘sons’ (quod significat ‘nocentem’):
nom. ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc sons’, gen. ‘huius sontis’, dat. ‘huic
sonti’, acc. ‘hunc’ et ‘hanc sontem’ et ‘hoc sons’, voc. ‘o sons’, abl.
‘ab hoc’ et ‘ab hac’ et ‘ab hoc sonti’ (a sono generis neutri) et
plur. nom. ‘hi’ et ‘hae sontes’ et ‘haec sontia’, gen. ‘horum’ et
10‘harum’ et ‘horum sontium’ (a sono generis neutri), dat. ‘his sontibus’,
acc. ‘hos’ et ‘has sontes’ et ‘haec sontia’, voc. ‘o sontes’ et
‘o sontia’, abl. ‘ab his sontibus’. Ad hanc regulam declinatur ‘insons’
(id est ‘innocens’). Haec duo sunt tantum generis omnis.
Critical apparatus
memoris alia E O: memor alia V; memor si alia F; memor si talis Keilnon α: consensus codd. βF: nam Omaius β: consensus codd. EV ς: consensus edd. UKAGRH: ut maius F; manus O[non]] vd.comm. hoc memor E O A G R H: hoc memores V; haec memores F; hoc memor memoris K; hoc memor ris Usiquod O ς: consensus edd. UKAGRH: sit quod α: consensus codd. βFaequo foedere β: consensus codd. EV O ς: consensus edd. UKAGRH: equos edere Famantes β: consensus codd. EV O ς: consensus edd. UKAGRH: amentes F; amantis Keilcurae numen ς: consensus edd. UKAGRH: curae nomen V F O; cur enominabit Enumina V ς: consensus edd. UKAGRH: nomina E F Oait pc O H: ad β: consensus codd. EV; at Fego A: ergo Oaudendi ς: consensus edd. UKAGRH: audiendi ω: consensus codd. Oαde genere O: item de genere α: consensus codd. βFexit genus omne U A G R H: genus omne exit K; exit ω: consensus codd. Oαin ax ex ix ox ux Martorelli: in ax in ex in ix in ox in ux ω: consensus codd. Oαar Keil: ars ω: consensus codd. Oαus es am O: am us es α: consensus codd. βF‹ut ‘pertinax’›] ut ‘pertinax’ add. Martorelliformulam V O: formam E Fdeclinantur Martorelli: declinabis V ς: consensus edd. UKAGRH; declinatur E; declinabitur F O; declinabuntur Keilrapax α: consensus codd. βF: sapax O huc transposuit Martorelli: ablativum singularem codd.; alia α: consensus codd. βFomne E F: omnes V; omnem Osupra ordinatarum α: consensus codd. βF: preordinatarum Odeclinatur E F O: declinantur Vquinquiplex F Keil: quinqueplex β: consensus codd. EV Osexiplex β: consensus codd. EV: sexuplex F Keil; sexipes Oseptuplex R H: om. ω: consensus codd. Oαafonum est (i.e. aph-) β: consensus codd. EV: om. F Keil; adfurmum est Oseptemplex O P: sedtemplex β: consensus codd. EV; septimplex F Keilsuperiora O: superius α: consensus codd. βFsic β: consensus codd. EV O: om. F Keil(a sono generis neutri; a propriis nominibus in ‘e’ exit, ‘ab hoc Felice’, et generis est masculini) O ς: consensus edd. UKAGRH: felicibus α: consensus codd. βF; sono α: consensus codd. βF; felici α: consensus codd. βF; om. Oferoci O ς: consensus edd. UKAGRH: feroce α: consensus codd. βFab hoc feroce O: om. α: consensus codd. βFgen. ‘horum’ et ‘harum’ et ‘horum ferocium’, dat. ‘his ferocibus’, acc. ‘hos’ et ‘has feroces’ et ‘haec ferocia’ α: consensus codd. βF: om. Odeclinatur E O: declinantur V; declinabitur F Keil(id est ‘asper’)] om. ς: consensus edd. UKAGRH Keila sono generis neutri α: consensus codd. βF: om. Odeclinatur E F O P: declinantur Vprostans ς: consensus edd. UKAGRH: prestans E F; om. V Omirans α: consensus codd. βF: om. Otalia O: alia α: consensus codd. βFamens F O P: mens β: consensus codd. EVut superius O: om. α: consensus codd. βFformulam V pc E O: formam ac E F Keildeclinatur E F O: declinantur V Keilvehemens O: ut haec mens β: consensus codd. EV; ut haec demens F; demens ς: consensus edd. UKAGRH Keil‘moriens’, ‘merens’, ‘tenens’, ‘egens’, ‘ferens’, ‘cedens’, ‘sequens’, ‘sapiens’, ‘insipiens’ α: consensus codd. βF: om. O; secubens V; secuvens E F ac M; saeviens U A G R H Keildesipiens β: consensus codd. EV O: decipiens F Keilnocentem O: om. H Keil; nocens α: consensus codd. βF(id est ‘innocens’)] [id est ‘innocens’] Keilsunt tantum β: consensus codd. EV O ς: consensus edd. UKAGRH: tantum sunt F Keil