Ps. Prob. nom. 64, 21-65, 6 - 67, 16-21
21-656‘Silex, cortex’ masculino genere dicuntur; apud antiquos feminina
erant, ut
‘stabat acuta silex’
et
‘silice in nuda’
et
64, 5‘musco circumdat amarae
corticis’.
657-12‘Sal’ Fabianus Causarum naturalium neutro genere dixit: ‘Cur
sal aliud inquinatius vel nigrius? Quia sal e luto congestum est’;
item masculino pluraliter ‘protinus crescunt effusi sales’. Afranius
10Liberto
‘meum sal si bene visum mihi’
genere neutro.
13-19Apud Vergilium ‘tapetas’ masculino genere invenimus ut
‘pulchrosque tapetas’
15a nominativo ‘hic tapeta’, cuius declinationis ablativus pluralis apud
ipsum Vergilium est
‘pictisque tapetis’.
Item alii a nominativo ‘hic tapes’ dicunt, quia facit ‘hos tapetas’; sed
lectum nusquam est.
20-66520‘Finis’ generis est masculini, quia quaecumque nomina simplicia
inanimalia Romana, id est anima carentia, ‘‑nis’ syllaba finiuntur, generis
sunt masculini, ut ‘finis, crinis, cinis, panis, amnis’; quibus similis
cum sit ‘finis’, generis erit masculini. Ideo enim dicimus Romana,
quia ‘lychnis’ ‘‑nis’ syl|laba finitur et est generis feminini, sed Graecum
25est; ideo simplicia: invenitur enim ‘bipennis’ figurae compositae et
generis feminini est; et ideo inanimalia, quia sunt ‘iuvenis’ et ‘canis’,
quae sunt generis communis. Vergilius autem utroque genere dixit ut
‘haec finis Priami fatorum’
et
65, 5 ‘hic finis fandi’.
666-22‘Dies’ cuius generis sit, quaeritur. Quidam putant generis feminini
esse, quia quaecumque nomina ablativo casu numero singulari ‘‑e’ littera
producta terminantur, generis sunt feminini, ut ‘ab hac re’ et
‘ab hac spe’, item ‘ab hac die’. Contra plerique masculini generis esse
10dixerunt, quia neque in numero neque in qualitate femininum genus
recipit; numero sic, ‘paucos dies’, non ‘paucas’ dicimus; qualitate, quia
‘dies festos’ et non ‘festas’ dicimus. Potest tamen in adverbio genus
deprehendi ut ‘hodie’, quod significat ‘hoc die’. Observabimus tamen
secundum veteres hanc differentiam, qui spatium diurnae lucis significantes,
15‘τὴν ἡμέραν’ masculino genere dixerunt, ut Vergilius
‘nos delubra deum miseri, quibus ultimus esset
ille dies’;
feminino autem genere absolute tempus,
‘quam nec longa dies pietas nec mitigat ulla’.
20‘Dies’, cum praesens tempus significat, generis est masculini; cum praeteritum
aut futurum, feminini ut
‘donec longa dies perfecto temporis aevo’.
23-29‘Stirpem’ Vergilius et masculino et feminino genere dixit; masculino,
cum radices arborum significare vult, ut
25‘stirpem Teucri nullo discrimine sacrum’;
feminino, cum ad progeniem refert, ut
‘heu stirpem inuisam’
et
‘stirpem admisceri Phrygiam’.
671-9‘Turbo’, cum puerilis lusus instrumentum significat, masculini
generis est, ut
‘ceu quondam torto volitans sub verbere turbo,
quem pueri magno in ‹gyro› vacua atria circum’,
0, 5at cum procellam significat, feminini generis erit, ut
‘ater quos aequore turbo,
dispulerat’
et declinatur ut virgo. At cum proprium hominis nomen est, declinatur
ut Cato.
10-1110Sunt quaedam nomina in ‘‑us’ litteris terminata quae ex se bina
adverbia faciunt, ut ‘navus, nave, naviter; largus, large, largiter’.
12-15Omnia nomina aut fixa sunt aut mobilia. Fixa sunt, quae in
suo statu permanent, ut ‘vir, mulier’; mobilia autem, quae per duo
genera flectuntur, et sunt propria, ut ‘Cornelius, Cornelia’. Appellativa
15autem per tria genera moventur, ut ‘probus, proba, probum’.
16-21Nomina masculini generis, quae in nominativo singulari in ‘‑as’
litteras exeunt, per ceteros casus in ‘‑tis‑’ syllabam adcrescunt, ut
‘Asprenas Asprenatis, Maecenas Maecenatis, Atinas Atinatis’. Nomina
masculini generis, quae in ‘‑o’ exeunt in nominativo, per omnes casus
20eadem littera efferuntur, ut ‘Cato Catonis, Milo Milonis, Maro Maronis’
et similia.