Vel. orth.

Vel. orth. 1 - 4, 3, 1

3Necessarium arbitror de orthographia sermonem instituenti 4a litterarum potestate initium facere. 5Primum igitur finitio litterae varia fuit apud plerosque. 6Alii enim sic definierunt: «littera est initium vocis explanatae»; 7alii sic: «littera est initium vocis significantis»; alii: «littera est 8minima pars orationis» [et verbum est et coniunctio et praepositio]. 9Haec improbantes alii dixerunt: littera est initium 10scriptilis uocis». Excluserunt autem omnes illam finitionem, 11quam quidam dixerunt, litteram esse initium vocis significantis, 12ideo quoniam quaedam voces scribi possunt, quamvis nihil 13significent, sicuti cum dicimus tittir: nam hoc scribi potest, 14nihil vero significat. Verius est illud, initium scriptilis vocis aut 15initium vocis explanatae. 16Quidam vero omnes litteras vocales esse dixerunt arbitrantes 17nullam magis minusve necessariam esse, et quia omnes 18litterae voces explanant. Alii dixerunt omnes esse consonantes, 3, 1quoniam in Catone scribendo non minus sonet a littera cum 3, 2c, quam c littera cum a. Scimus tamen subtiliorem factam 3, 3esse divisionem, ut vocales illae quidem dicerentur sine quibus 3, 4syllaba fieri non possit, ceterae consonantes quae cum his sonent: 3, 5nam nihil mutatur ex syllaba. Inventi sunt tamen qui et 6sine uocali putent posse syllabam fieri. Nam animadvertimus 7apud comicos s et t pariter scriptas litteras, ut apud Terentium 8in Phormione: 9non is obsecro es[t] 10 quem te semper dicunt :: St :: Quid has metuis fores.| 11Hoc s et t pariter renuntiat silentium. Sed si hoc sectentur, 12possint etiam plerasque consonantes et omnes semivocales pro 13syllabis ponere. Nam apud Lucilium in nono, in quo de litteris 14disputat, omnes vicem syllabarum implent, cum dicit: 15 a re non multum abest hoc cacosyntheton atque canina 16si lingua dico; nihil ad me, nomen hoc illi est; 17item: 18s nostrum et semigraece quod dicimus sigma 19ni[hi]l erroris habet. 20Apparet ergo haec nihil aliud quam locum syllabae tenere nec 21tamen syllabas esse. Non ergo accedendum est iis qui putant 22sine vocali syllabam fieri posse, ut etiam s et t significationem 23vocis terminent, quoniam silentium denuntient. Et errant: 1nam et x signat aliquid (sic enim vocamus) neque tamen 2ideo syllaba aut lexis est. Et haec ipsa constat ex c et s, nec 3ideo et illam quisquam syllabam dixit, sed duplicem litteram. 4Deinde quid quod et voces non scriptiles habent tamen significationem, 5quamuis scribi non possint? Nam et digitorum 6sono pueros ad respondendum ciemus. 417Incipiamus nunc de litterarum potestate disserere. 28Ac primum eadem est nostrarum potestas vocalium 9quae fuit Graecorum apud antiquos circa correptionem productionemque, 10siquidem apud illos quinque tantum fuere vocales, 11α, ε, ι, ο, υ, atque hae[c] similiter producebantur 12corripiebanturque, sicut hodieque α, ι, υ, quae appellantur 13apud illos κοιναί. Postea, ut|quidam putant, Simonides inuenit 14duas vocales, quas dixit «φύσει μακράς», η et ω, ut essent 15«ντίστοιχοι τ ε κα τ ο», ut quomodo hae litterae longae 16dicerentur, η et ω, ita et illae natura breves. Quin etiam secundum 17naturam magis apud nos has quinque litteras efferri 18quam apud Graecos non est dubium iis qui aures habent. Vocales 19enim eaedem sunt et litterae et syllabae, non sicuti ceterae. 20Cum enim dicimus λφα, a, in priore litteram, in 21sequente syllabam dicimus. 222Ex his vocalibus quae apud nos sunt, duae litterae et 23vocalium vim et consonantium obtinent, u et i. Quando 24autem discerni possint in hac duplici potestate, breviter explicabimus. 4, 1Constant omnes syllabae spiritu vocalis, consonantes 4, 2item accessionis loco sunt, ut immutatis illis nihil e natura 4, 3syllabae mutetur. Sicut nihil interest utrum ca dicamus an ba, 4, 4sic nihil interest an et ia dicamus et ua; cum duae vocales 4, 5simul iunctae utique longam syllabam faciant, decebat et hac 6littera adiecta fieri longam syllabam. Atque adeo consonans est, 7ut in metro idem praestet. Cum enim lego: 8et iacit, arrectae mentes stupefactaque corda, 9fit primus pes dactylus, et iacit, proinde ac si, immutata hac 10ipsa i positaque pro ea alia consonante, dicerem et facit (illud 11sane animadvertendum, hanc eandem litteram nonnumquam 12pro duabus consonantibus sonare, si modo priori et sequenti 13vocali interiecta sit). Itaque nemo dubitabit quin et hic versus 14bonus sit: 15iam vitulos hortare viamque insiste domandi. 16Nam iam vitu[l] dactylus est, quoniam prima syllaba longa est 17positione. Consonante enim terminata m excipitur v littera, 18quae pro consonante|posita est. Ibi quoque, ubi cum littera q 19confusa est u, uicem consonantis habet, cum dico arma virumque 20cano et quisquis es armatus, ideo quoniam et ante 1diximus numquam duas uocales coire ut non longam syllabam 2faciant. At in eo quod est que manifesta breuitas est, ideoque 3in hoc pede, quisquis es, nemo dubitabit quin dactylus sit, 4cuius prima syllaba longa est. 35Verrio Flacco videtur eandem esse apud nos u litteram 6quae apud Graecos est υ. Namque his exemplis argumentatur: 7quod illi dicunt κύμινον nos cuminum, quam illi 8κυπάρισσον nos cupressum, quem illi κυβερνήτην nos gubernatorem; 9nec non ex eius modi Theseus Menoeceus Peleus 10et similibus adfirmat. 411Graecorum vero qui de antiquis litteris scripserunt 12commentaria, item Latinorum qui illos secuti sunt, eadem littera 13veteres solitos scribere ostendunt μακρός, μακρο, μακρ, 14et confusas fuisse ο et ου et ω; apud nos quoque antiqui 15[ostendunt quia] aeque confusas o et u litteras habuere. Nam 16consol scribebatur per o, cum legeretur per u, consul. Unde 17in multis etiam nominibus variae sunt scripturae, ut fontes 18funtes, frondes frundes. 519I vero littera interdum exilis est, interdum pinguis, 20[ut in eo quod est prodit vincit condit exilius volo sonare in eo 21vero quod significatur prodire vincire prodire atque usque pinguescit] 22ut iam in ambiguitatem cadat, utrum per i quaedam 23debeant dici an per u, ut est optumus, maxumus. In quibus 24adnotandum antiquum sermonem plenioris soni fuisse et, ut 25ait Cicero, rusticanum atque illis fere placuisse per u talia 1scribere et enuntia[ue]re. Erravere autem grammatici qui putaverunt 2superlativa per u enuntiari. Vt enim conceda|mus 3illis in optimo, in maximo, in pulcherrimo, in iustissimo, 4quid facient in his nominibus in quibus aeque manet eadem 5quaestio superlatione sublata, manubiae an manibiae, libido 6an lubido? Nos vero, postquam exilitas sermonis delectare 7coepit, usque i littera castigauimus illam pinguitudinem, non 8tamen ut plene i litteram enuntiaremus. Et concedamus talia 9nomina per u scribere iis qui antiquorum voluntates sequuntur, 10ne[c] tamen sic enuntient, quomodo scribunt. 3111Ex semivocalibus excludunt quidam litteram x, ea 12scilicet ratione, qua antiqui nostri repudiaverunt id quod apud 13Graecos est ζ. Nam z lingua latina non agnoscit, ideoque nec 14mentio illius umquam fuit, nisi postquam peregrina nomina 15hunc sonum ... quod si[c] cui latinum nomen videtur Mezentius, 16sciat solitum esse scribi per duo s et sic enuntiari.|

Interpolation layer

Critical apparatus

instituenti M3 Ursinus O ed. princ.: instituendi Mfinitio M: definitio Ursinus O ed. princ.litterae ex -arum rasura M1 om. del. ut glossema ex adnotatione in margine adscripta ortum Keil: orationis autem partes sunt hae nomen uerbum participium praenomen praepositio aduerbium interiectio et coniunctio M3haec Di Napoli: h M; hoc M3finitionem M: definitionem Ursinus O ed. princ.dicimus M2: om. Mtittir Keil: tit·tir Mhoc M3: h Maut M2: a (expunxit M2) Mvocales M2: om. Mlitterae ed. princ.: litteras Mlittera cum c suppl. Keiles[t] ed. princ.metuis ed. princ.: metues Msed M2: s (expunxit M2) Mpossint Keil: possent Msi] si t supra s- scriptum est M; r M3nomen hoc M2: nn h (expunxit M2) Mni[hi]l Keil ex I. Dousae coniecturafieri posse suppl. Keils et t suppl. Di Napolidenuntient M1: denuntiant Msignat M: significat ut traditum ed. princ. Keilaut M2: ā (expunxit M2) Mhaec M2: h (expunxit M2) Mipsa M1: etiam Mex c et s M3 Ursinus O ed. princ.: ex o et s Mscriptiles Keil: simplices MAc primum Parrhasius N Keil: ac primạ supra -ạ tria puncta addita sunt Mhae[c] Parrhasius N ed. princ.Simonides M2: Somonides Mφύσει M2: φυσι ut videtur Mἀντίστοιχοι Keil: ἀντίστοιχα Mhas suppl. Keilquam Parrhasius N: qui supra -i tria puncta addita sunt Mnon M2: N ɔ supra N scriptum est; (expunxit M2) Meaedem Parrhasius N ed. princ.ceterae M: Graecae fortasse recte Semlerobtinent ed. princ.: optinet Mquando M: quomodo ed. princ.possint M1: possunt Mvocalis suppl. Di Napoli coll. Cledon. 603, 6consonantes Di Napoli: consonantis Msunt Di Napoli: esse Mutrum ca dicamus an ba cf. infra Vel. orth. 4, 4 (l. 15) Di Napoli 2011: utrum a dicamus an ba Keil; utrum sa dicam ca (ɢa?) an ba Man et ia dicamus Keil: an etiam dicam Msimul (an inter se?) De Nonno: sint M; scilicet Keilarrectae mentes Keil: arrecta mentis ut videtur M; arrecta mente M2‘i’ positaque] ī positaque at ī tribus punctis super scriptis Mpriori et suppl. Di Napoli: om. del. censuit Neitzke 1927, 7dubitabit Keil: dubitavit Mvitu[l] Oconsonante Keil: consonanti Mconsonante Keil: consonanti Mq ex Semleri coniectura Keil: i MAt ex Semleri coniectura Keil: ut Mque Commelinus: quȩ Mdubitabit ut traditum ed. princ. Keil: dubitavit Mest suppl. Keilhis ut traditum P2 Parrhasius N ed. princ. Keil: hic Mκύμινον Keil: cyminum Mquem suppl. Keilnec non P2 Parrhasius N ed. princ.: et non Mου suppl. Keil om. del. De Nonno: ostendunt qui Keilcf. Neitzke p. 11; post verbum sonare lacunam indicavit Keil nec non ita supplevit in apparatu: exilius volo sonare, ‹si dico ab eo quod est prodere vincere condere›, in eo vero quod significat prodire etc. om. del. Di Napoli: pinguescit citat (expunxit M2) Mdebeant Keil ex Schneideri coniectura: habent Msoni Keil ex Commelino (et Schneideri coniectura): sonus Menuntia[ue]re P2 Parrhasius N ed. princ.per suppl. ed. princ.concedamus talia nomina Keil: contendam ast alia nomina M; concedam Semleriis suppl. Keilne[c] Keilenuntient M1: enuntiant Mscribunt Keil: scribant Mζ Di Napoli: υ M Keilpostquam M2: primo qui (expunxit M2) Mlac. Keil: nisi postquam peregrina nomina hunc sonum ‹praebuerunt› Keilsi[c] cui Parrhasius N ed. princ.latinum suppl. Keil ex Ribbeckii coniecturaMezentius suppl. Keilper duo s et sic Keil: per duos et sic M; per duos ss et sic corr. M2

Linguistic layer

littera: littera
language: Latin
semantics: definition
littera: littera
language: Latin
semantics: definition
littera: littera
language: Latin
semantics: definition
littera: littera
language: Latin
semantics: definition
littera: littera
language: Latin
semantics: definition
littera: littera
language: Latin
semantics: definition
vocalis: vocalis
language: Latin
littera: consonans
language: Latin
littera: consonans
vocalis: vocalis
language: Latin
littera: consonans: duplex
language: Latin
orthography: x = /ks/, /gs/
littera: consonans: duplex
language: Latin
orthography: x = /ks/, /gs/
stsyllaba: longa: natura
language: Latin
prosody: syllable length
stsyllaba: longa: natura
language: Latin
prosody: syllable length
stsyllaba: longa: natura
language: Latin
prosody: syllable length
littera: consonans: muta
language: Latin
littera: consonans: semivocalis
language: Latin
littera: consonans: semivocalis
language: Latin
stsyllaba: longa: natura
language: Latin
prosody: syllable length
vocalis: longa/producta
vocalis: vocalis
language: Greek
orthography: writing of long vowels
vocalis: longa/producta
vocalis: vocalis
language: Greek
orthography: writing of long vowels
vocalis: longa/producta
vocalis: vocalis
language: Greek
orthography: writing of long vowels
vocalis: longa/producta
vocalis: vocalis
language: Greek
orthography: writing of long vowels
vocalis: brevis/correpta
vocalis: vocalis
language: Greek
vocalis: brevis/correpta
vocalis: vocalis
language: Greek
littera: littera
language: Greek
language: Latin
vocalis: brevis/correpta
vocalis: longa/producta
vocalis: vocalis
language: Greek
orthography: writing of long vowels
vocalis: brevis/correpta
vocalis: longa/producta
vocalis: vocalis
language: Greek
orthography: writing of long vowels
vocalis: brevis/correpta
vocalis: longa/producta
vocalis: vocalis
language: Greek
orthography: writing of long vowels
vocalis: brevis/correpta
vocalis: longa/producta
vocalis: vocalis
language: Greek
orthography: writing of long vowels
vocalis: brevis/correpta
vocalis: longa/producta
vocalis: vocalis
language: Greek
orthography: writing of long vowels
vocalis: brevis/correpta
vocalis: longa/producta
vocalis: vocalis
language: Greek
orthography: writing of long vowels
vocalis: brevis/correpta
vocalis: longa/producta
vocalis: vocalis
language: Greek
orthography: writing of long vowels
vocalis: brevis/correpta
vocalis: longa/producta
vocalis: vocalis
language: Greek
orthography: writing of long vowels
littera: consonans: semivocalis
language: Latin
phonetics: phonemes: semivowels = glides
littera: consonans: semivocalis
language: Latin
phonetics: phonemes: semivowels = glides
littera: consonans: semivocalis
language: Latin
orthography: q(u) = /kw/
phonetics: phonemes: semivowels = glides
quede pedibus/metris: schema/figura
syllaba: brevis
language: Latin
prosody: syllable length
orthography: q(u) = /kw/
quisquisde pedibus/metris: schema/figura
syllaba: longa: natura
language: Latin
orthography: q(u) = /kw/
prosody: syllable length
de pedibus/metris: pedes: dactylus
de pedibus/metris: schema/figura
language: Latin
de pedibus/metris: pedes: dactylus
de pedibus/metris: schema/figura
language: Latin
de pedibus/metris: pedes: dactylus
de pedibus/metris: schema/figura
syllaba: longa: positione
language: Latin
prosody: syllable length
de pedibus/metris: pedes: dactylus
de pedibus/metris: schema/figura
syllaba: longa: positione
language: Latin
prosody: syllable length
littera: consonans: semivocalis
language: Latin
orthography: q(u) = /kw/
phonetics: phonemes: semivowels = glides
quisquislittera: consonans: semivocalis
language: Latin
orthography: q(u) = /kw/
phonetics: phonemes: semivowels = glides
vocalis: vocalis
language: Latin
phonetics: vocalism: Greek υ > u
phonetics: vocalism: i/u sounding like Greek υ
vocalis: vocalis
language: Greek
phonetics: vocalism: Greek υ > u
phonetics: vocalism: i/u sounding like Greek υ
κύμινονvocalis: vocalis
language: Greek
phonetics: vocalism: Greek υ > u
phonetics: vocalism: i/u sounding like Greek υ
cuminumvocalis: vocalis
language: Latin
phonetics: vocalism: Greek υ > u
phonetics: vocalism: i/u sounding like Greek υ
vocalis: vocalis
language: Greek
phonetics: vocalism: Greek υ > u
phonetics: vocalism: i/u sounding like Greek υ
cupressusvocalis: vocalis
language: Latin
phonetics: vocalism: Greek υ > u
phonetics: vocalism: i/u sounding like Greek υ
vocalis: vocalis
language: Greek
phonetics: vocalism: Greek υ > u
phonetics: vocalism: i/u sounding like Greek υ
gubernatorvocalis: vocalis
language: Latin
phonetics: vocalism: Greek υ > u
phonetics: vocalism: i/u sounding like Greek υ
Theseus, 1
Theseus, 2vocalis: vocalis
language: Latin
phonetics: vocalism: Greek υ > u
phonetics: vocalism: i/u sounding like Greek υ
Menoeceus, 1
Menoeceus, 2vocalis: vocalis
language: Latin
phonetics: vocalism: Greek υ > u
phonetics: vocalism: i/u sounding like Greek υ
Peleus, 1
Peleus, 2vocalis: vocalis
language: Latin
phonetics: vocalism: Greek υ > u
phonetics: vocalism: i/u sounding like Greek υ
language: Latin
phonetics: vocalism: vowel backing or retraction
language: Latin
phonetics: vocalism: vowel backing or retraction
consullanguage: Latin
phonetics: vocalism: vowel backing or retraction
language: Latin
phonetics: vocalism: vowel backing or retraction
language: Latin
phonetics: vocalism: vowel backing or retraction
consullanguage: Latin
phonetics: vocalism: vowel backing or retraction
fonslanguage: Latin
phonetics: vocalism: vowel backing or retraction
fonslanguage: Latin
phonetics: vocalism: vowel backing or retraction
frons, 1language: Latin
phonetics: vocalism: vowel backing or retraction
frons, 1language: Latin
phonetics: vocalism: vowel backing or retraction
sonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
sonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
sonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
sonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
sonus medius
de nomine: species: superlativum
language: Latin
morphology: gradation: superlative
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
bonussonus medius
de nomine: species: superlativum
language: Latin
morphology: gradation: superlative
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
magnussonus medius
de nomine: species: superlativum
language: Latin
morphology: gradation: superlative
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
pulc(h)ersonus medius
de nomine: species: superlativum
language: Latin
morphology: gradation: superlative
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
iustussonus medius
de nomine: species: superlativum
language: Latin
morphology: gradation: superlative
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
manubiaesonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
manubiaesonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
libidosonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
libidosonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
sonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
sonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
sonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
bonussonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
magnussonus medius
language: Latin
phonetics: vocalism: i/u sonus medius
littera: consonans: semivocalis
language: Latin
orthography: x = /ks/, /gs/
Mezentiuslittera: consonans: duplex
geminatio
language: Latin
phonetics: consonantism: Greek ζ > d, s, ss

Quotation layer

Ter. Phorm. 742-743Lucil. 377-378Lucil. 379-380

Verg. Aen. 5, 643Verg. Aen. 1, 1Verg. Aen. 6, 388Verg. georg. 3, 164Verg. Aen. 6, 388

Cic. de orat. 3, 42