Ars Ambian. rec. G 4, 49 - 5, 3
449∆. Quo modo declinatur nomen neutrum in ‘‑ius’? M. Ita
declinatur: nominatiuo singulari, ‘hoc melius’; genetiuo, ‘huius melioris’
1090et reliqua; et pluraliter: nominatiuo, ‘hec meliora’; genetiuo, ‘horum
meliorum’ et reliqua.
50∆. Quomodo declinatur nomen masculinum in ‘‑ux’?
M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, ‘hic dux’; genetiuo, ‘huius
ducis’ et reliqua; et pluraliter: nominatiuo, ‘hii duces’; genetiuo,
1095‘horum ducum’ et reliqua.
∆. Quomodo declinatur nomen femininum in ‘‑ux’? M. Ita
declinatur: nominatiuo singulari, ‘haec lux’; genetiuo, ‘huius lucis’
et non habet pluralem numerum.
∆. Quomodo declinatur nomen commune trium generum in
1100‘‑ux’? M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc trux’;
genetiuo, ‘huius trucis’ et reliqua; et pluraliter: nominatiuo masculino
et feminino genere ‘hi’ et ‘haec truces’, et neutro ‘haec trucia’; genetiuo,
‘horum’ et ‘harum’ et ‘horum trucum’ uel ‘trucium’ et reliqua.
51∆. Quomodo declinatur nomen neutrum in ‘‑ut’?
1105M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, ‘hoc caput’; genetiuo,
‘huius capitis’ et reliqua;| et pluraliter: ‹nominatiuo›, ‘haec capita’;
genetiuo, ‘horum capitum’ et reliqua.
52∆. Quomodo declinatur nomen femininum in ‘‑urbs’?
M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, ‘haec urbs’; genetiuo,
1110‘huius urbis’ et reliqua; et pluraliter: nominatiuo, ‘hae urbes’;
genetiuo, ‘harum urbium’ et reliqua.
53∆. Quomodo declinatur nomen femininum in ‘‑ubs’?
M. Ita declinatur: nominatiuo singularis, ‘haec nubs’; genetiuo,
‘huius nubis’ et reliqua; et pluraliter: nominatiuo, ‘hae nubes’;
1115genetiuo, ‘harum nubium’ et reliqua.
54∆. Quomodo declinatur nomen masculinum in ‘‑uns’?
M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, ‘hic Aruns’; genetiuo,
‘huius Aruntis’ et reliqua; et non habet pluralem numerum quia
proprium est.
1120
551120Sunt alia nomina in ista declinatione quae non habent
nominatiuum singularem et uocatiuum, ut ‘lateris’ et ‘decionis’. Sunt alia
nomina quae non habent in singulari numero nisi ablatiuum tantum,
ut ‘uerbere, uiscere’, et pluraliter: ut ‘haec uerbera, haec uiscera’. Est aliut
nomen quod non habet nisi ablatiuum tantum, ut ‘sponte’. Sunt alia
1125nomina quae non habent singularem numerum, ut ‘manes, Quaerites,
‹fur›fores, carceres’. Alia nomina inuenies sic in lata lectione.
51Incipit IIII declinatio
∆. Quomodo intelleguntur nomina quartae declinationis
11130in ultimis sillabis? M.Ita intelleguntur: nominatiuus et uocatiuus
singulares in masculino et feminino genere in ‘‑us’ exeunt et
breues sunt; genetiuus in ‘‑us’, datiuus in ‘‑ui’, ablatiuus in ‘‑u’
se‹m›per longi sunt; et accusatiuus in ‘‑um’ semper breuis est;
nominatiuus et uocatiuus et accusatiuus plurales in ‘‑us’ exeunt,
11135semper produncuntur;| genetiuus pluralis in ‘‑um’, datiuus et
ablatiuus in ‘‑bus’, breue‹s› sunt semper. Sunt alia nomina neutra
in hac declinatione, ut ‘cornu, gelu, ueru, tonitru, testu’: nominatiuus
et accusatiuus singularis et uocatiuus in ‘‑u’ exeunt et breue‹s›
sunt; genetiuus singularis et datiuus et ablatiuus similiter in ‘‑u’
11140exeunt et alii dicunt quod longi sunt; et in omnibus casibus
pluralis numeri breuia sunt.
2∆. Quod litteras finales et quot terminationes habet
quarta declinatio in nomine? M. II litteras finales habet, id est
‘‑us’ et ‘‑u’.
∆. Quot genera inueniuntur in ‘‑us’? M. Duo genera
1145inueniuntur, id est masculinum, ut ‘hic fluctus, hic senatus’,
femininum,ut ‘haec manus, haec tribus, haec porticus, haec anus, haec
nurus, haec socrus, haec domus’, licet ‘domorum’ facit genetiuum
pluralem eufonia‹e› causa; et nomen commune duorum
generum, aut trium, aut adiectum, aut incerti generis nomen,
1150aut promiscui generis in ‹h›ac declinatione non inuenimus;
et trea nomina ‘‑u‑’ ante ‘-bus’ habent in datiuis et ablatiuis
pluralibus differentiae causa, ut ‘tribubus’; et pauca nomina
diptota, ut alii dicunt, quod monoptota in una forma sex casus
habentia et in plurali numero declinantur, ut ‘cornu, gelu, ueru,
1155tonitru, testu’.
31155∆. Quomodo declinatur| nomen masculinum in ‘‑us’?
M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, ‘hic fluctus’; genetiuo,
‘huius fluctus’; datiuo, ‘huic fluctu‹i›’; accusatiuo, ‘hunc fluctum’; uocatiuo,
‘o fluctus’; ablatiuo, ‘ab hoc fluctu’; et pluraliter: nominatiuo, ‘hi
fluctus’; genetiuo, ‘horum fluctuum’; datiuo, ‘his fluctibus’; accusatiuo,
1160‘hos fluctos’; uocatiuo, ‘o fluctus’; ablatiuo, ‘ab his fluctibus’. Et ita
declinantur ‘acus, artus, aduentus, accentus, arcus, aestus, quaestus,
casus, contextus, colus, comeatus, currus, cultus, fructus, foetus, habitus,
ictus, iectus, impetus, maiestratus, ductus, gradus, nutus, lacus, occasus,
optutus, partus, passus, portus, principatus, prospectus, ritus, risus,
1165saltus, senatus, sexus, sinus, situs, stratus, sumptus, tractus, uersus,
uictus, uultus, exercitus, conspectus, artatus, arcitus, portatus, rictus,
luxus, tumultus, laqueatus, gressus, metus, luctus, cursus, fletus,
gemitus, conuentus, cantus.
Et omnis appellatio quae ex uerbo proficiscitur masculini
1170generis est et in ‘‑us’ sillabam terminatur ueluti ‘discendo discendis
hic discensus, coeo coeis hic coitus, ambio ambis hic ambitus, adficio
adficis hic adfectus’.
∆. Quomodo declinatur nomen femininum in ‘‑us’ in quarta
declinatione? M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, ‘haec
1175manus’; genetiuo, ‘huius manus’;| datiuo, ‘huic manui’ et reliqua; et
pluraliter: nominatiuo, ‘hae manus’; genetiuo, ‘harum manuum’ et
reliqua. Et ita declinantur ‘nurus, socrus, porticus, anus, domus’, et
cetera.
Critical apparatus
vel trucium G1: om. Gnominatiuo suppl. Giammona: om. Gita declinatur G1: om. Gfurfores suppl. Giammona: fores Gsemper Giammona: seper Gbreues suppl. Giammona: breue Gbreues suppl. Giammona: breue Geufoniae suppl. Giammona: eufonia Gincerti G1: incerte Ghac suppl. Giammona: ac Gfluctui suppl. Giammona: fluctu Gductus G1: doctus G